Ինչ է Ֆեմինիզմը

Ինչ է Ֆեմինիզմը

Ֆեմինիզմը 

(ֆրանսերեն՝ feminisme, լատիներեն՝ femina — կին) լայն իմաստով՝ ձգտումն է տղամարդկանց հետ կանանց հավասարությանը կյանքի բոլոր ոլորտներում, իսկ նեղ իմաստով՝ սոցիալ-փիլիսոփայական շարժում, որի նպատակն է կանանց շահագործմանը վերջ դնել և նրանց համար տղամարդկանց հետ հավասար իրավունքներ ապահովել։ Սակայն ֆեմինիզմի կողմնակիցները պայքարում են ոչ միայն կանանց իրավունքների պաշտպանության համար, այլ նաև տղամարդկանց և ցանկացած մարդու իրավուքների և ազատությունների ապահովման և իրականացման գաղափարների համար։ Ներկայումս ֆեմինիզմը հանդես է գալիս որպես սոցիալ-մշակութային զարգացման այլընտրանքային փիլիսոփայական կոնցեպցիա։ Երկար ժամանակ այն գոյություն է ունեցել որպես կանանց և տղամարդկանց հավասարության և հավասար իրավունքներ ունենալու գաղափարախոսություն և որպես սոցիալ-քաղաքական ուղղություն։ Եվ հենվելով կնոջ՝ գործանականում արտահայտվող սոցիալական կարգավիճակի վրա, ֆեմինիզմի տեսաբանները ձևակերպեցին իրենց դժգոհությունը գործերի իրական դրության հանդեպ։

Ֆեմինիզմի ներակայացուցիչները ձգտում են կանաց և բոլոր մարդկանց էմանսիպացիային։ Էմանսիպացիան (լատ. emancipatio) հին հռոմեացիաների մոտ նշանակում էր հայրական իշխանությունից ազատագրվելը։ Այստեղից էլ առաջ է եկել այս տերմինի ընդհանուր նշանակությունը՝ ազատագրում կախվածությունից և սահամափակումից։ Այստեղից էլ կանանց էմանսիպացիան ենթադրում է, որ նախապես մարդկային անհատները հավասար էին միմյանց հետ և որ սեռերի անհավասարությունը իր ծագումով պարտական է կանանց բռնի ենթարկմանը տղամարդկանց։ «Emancipation de la femme» արտահայտությունը առաջացել է ֆրանսիական 1830 թվականի հուլիսյան հեղափոխության ժամանակ։

Ֆեմինիզմի ուղղությունները:

Քսաներորդ դարի 60-ական թվականներին արևմտյան հասարակությունում ձևավորվեցին ֆեմինիզմի երեք ուղղություններ. լիբերալ-ռեֆորմիստական, սոցիալիստական, ռադիկալական։

• Լիբերալ-դեմոկրատական ուղղությունը կանանց անհավասարությունը տեսնում էր հասարակությունում քաղաքացիական և իրավաբանական իրավունքների անբավարարության կամ բացակայության մեջ։ Այս խնդրի լուծումը պետք է լինեն սոցիալ-տնտեսական և իրավաբանական բարեփոխումները։ Լիբերալ ուղղությունը կենտրոնանում է սեփական գործողություններով և որոշումներով՝ տղամարդկանց հետ հավասար իրավունքների հասնելու կանանց կարողության վրա։ Այն կանանց և տղամարդկանց միջև անձնական հարաբերությունները դիտարկում է որպես հասարակության վերափոխման սկզբնակետ և համարվում է, որ պետք է սկսել հարաբերությունների այդ ոլորտը բարեփոխելուց։

• Ռադիկալ ֆեմինիստական ուղղությունը դիմել էր կանանց հալածման ընդհանուր պատճառների բացահայտման փորձերի։ Այդպիսին է, նրանց կարծիքով, հանդիսանում հայրիշխանությունը՝ կանանց հանդեպ տղամարդկանց գերակայության համակարգը։ Այս ուղղության կողմնակիցները կարծում են, որ կանայք կարող են ազատագրվել միայն այն ժամանակ, երբ ազատվեն հայրիշխանական համակարգից, որը ի սկզբանե խոշտանգող և գերակայող է համարվում։

• Մարքսիստական և սոցիալիստական ֆեմինիզմը ֆեմինիստական գաղափարները կապում է կանանց հալածանքը շահագործման, խոշտանգման և աշխատանքի վերաբերյալ մարքսիստական գաղափարենորի հետ։ Այն դիտարկում է կանանց խոշտանգումը՝ որպես նրանց աշխատանքում և կենցաղում զբաղեցրած անհավասար դիրքի արդյունք։ Սոցիալիստական ուղղությունը համադրում էր մարքսիստական և ֆեմինիստական հայացքները։ Նրանք պնդում էին, որ անհրաժեշտ է տարանջատել կանանց խնդիրները հասարակության սոիալական և դասակարգային խնդիրներից։

Ներկայումս այս երեք ուղղությունները արտահայտված չեն, և ֆեմինիզմի տեսաբանները հանդես են գալիս որպես կանանց և տղամարդկանց հետաքրքրությունների հավասարության ընդունման համար և համարվում են «հումանիստական» ֆեմինիզմի ներկայացուցիչներ։ Հայտնվել է ազգային ֆեմինիզմ, որի միջոցով կնոջ դրությունը վերլուծվում է ոչ միայն սեռի տեսանկյունից, այլև ռասայի և ազգության կատեգորիաների միջոցով։ Առաջացան նաև այլ հոսքեր, որոնցից են սև ֆեմինիզմը և հետգաղութատիրական ֆեմինիզմը։

• • «Սև» ֆեմինիզմը պնդում է, որ սեքսիզմը, դասակարգային խոշտանգումը և ռասիզմը միմյանց հետ ամուր կապված են։ Ֆեմինիզմի որոշ տեսակներ, որոնք ձգտում են սեքսիզմի և դասակարգային անհավասարության վերացմանը, սակայն անտեսում են ռասիզմը, կարող են շահագործող լինել բազում մարդկանց նկատմամբ՝ ներառյալ կանանց ռասայական նախատրամադրվածության արդյունքում։ «Սև» ֆեմինիստները հայտարարել են, որ սևամորթ կանանց ազատագրումը իր հետևից կբերի բոլոր մարդկանց ազատություն, քանի որ դա ենթադրում է ռասիզմի, սեքսիզմի և դասակարգային շահագործման ավարտ։

• Հետգաղութատիրական ֆեմինիզմը պնդում է, որ գաղութատիրական փորձի հետ կապված խոշտանգումը՝ ռասայական, դասակարգային և էթնիկական անհանդուրժողականությունը, մեծ ազդեցություն է ունեցել կնոջ դերի վրա հետգաղութատիրական հասակության մեջ։ Այս ուղղության հետևորդները դեմ էին ոչ արևմտյան քաղաքակրթությանը պատկանող կնոջը թույլ և պասիվ զոհ, իսկ արևմտյան կանանց կրթված, ժամանակակից և քաղաքացիական իրավունքներով օժտված պատկերելու միտումին։

Movements and ideologies

For more details on the many feminist movements, see Feminist movements and ideologies.

Many overlapping feminist movements and ideologies have developed over the years.

Political movements

Some branches of feminism closely track the political leanings of the larger society, such as liberalism and conservatism, or focus on the environment. Liberal feminism seeks individualistic equality of men and women through political and legal reform without altering the structure of society. Radical feminism considers the male-controlled capitalist hierarchy as the defining feature of women's oppression and the total uprooting and reconstruction of society as necessary. Conservative feminism is conservative relative to the society in which it resides.Libertarian feminism conceives of people as self-owners and therefore as entitled to freedom from coercive interference. Separatist feminism does not support heterosexual relationships. Lesbian feminism is thus closely related. Other feminists criticize separatist feminism as sexist.Ecofeminists see men's control of land as responsible for the oppression of women and destruction of the natural environment, but a criticism is that ecofeminism focuses too much on a mystical connection between women and nature.

Materialist ideologies

Rosemary Hennessy and Chrys Ingraham say that materialist feminisms grew out of western marxist thought and have inspired a number of different (but overlapping) movements, all of which are involved in a critique of capitalism and are focussed on ideology's relationship to women.Marxist feminism argues that capitalism is the root cause of women's oppression, and that discrimination against women in domestic life and employment is an effect of capitalist ideologies. Socialist feminism distinguishes itself from Marxist feminism by arguing that women's liberation can only be achieved by working to end both the economic and cultural sources of women's oppression.Anarcha-feminists believe that class struggle and anarchy against the state require struggling against patriarchy, which comes from involuntary hierarchy.

Black and postcolonial ideologies

Sara Ahmed argues that Black and Postcolonial feminisms pose a challenge "to some of the organizing premises of Western feminist thought." During much of its history, feminist movements and theoretical developments were led predominantly by middle-class white women from Western Europe and North America.However women of other races have proposed alternative feminisms.This trend accelerated in the 1960s with the civil rights movement in the United States and the collapse of European colonialism in Africa, the Caribbean, parts of Latin America, and Southeast Asia. Since that time, women in developing nations and former colonies and who are of colour or various ethnicities or living in poverty have proposed additional feminisms.Womanism emerged after early feminist movements were largely white and middle-class. Postcolonial feminists argue that colonial oppression and Western feminism marginalized postcolonial women but did not turn them passive or voiceless.Third-world feminism is closely related to postcolonial feminism.These ideas also correspond with ideas in African feminism, motherism, Stiwanism, negofeminism,femalism, transnational feminism, andAfricana womanism.

Social constructionist ideologies

In the late twentieth century various feminists began to argue that gender roles are socially constructed,and that it is impossible to generalize women's experiences across cultures and histories.Post-structural feminism draws on the philosophies of post-structuralismand deconstruction in order to argue that the concept of gender is created socially and culturally through discourse.Postmodern feministsalso emphasize the social construction of gender and the discursive nature of reality,however as Pamela Abbot et al. note, a postmodern approach to feminism highlights "the existence of multiple truths (rather than simply men and women's standpoints)."

Cultural movements

Riot grrrl (or riot grrl) is an underground feminist punk movement that started in the 1990s and is often associated with third-wave feminism. It was grounded in the DIY philosophy of punk values. Riot grrls took an anti-corporate stance of self-sufficiency and self-reliance. Riot grrrl's emphasis on universal female identity and separatism often appears more closely allied with second-wave feminism than with the third wave. The movement encouraged and made "adolescent girls’ standpoints central," allowing them to express themselves fully. Lipstick feminism is a cultural feminist movement that attempts to respond to the backlash of second-wave radical feminism of the 1960s and 1970s by reclaiming symbols of "feminine" identity such as make-up, suggestive clothing and having a sexual allure as valid and empowering personal choices.

Source: http://en.wikipedia.org/wiki/Feminism